P13. Öğrenme güçlüklerinin değerlendirilmesi için testlerin geliştirilmesi ve nöroteknolojik ölçümler

Okul çağı çocuklarında okuma ve matematik temelli öğrenme güçlüklerinin değerlendirilmesi için bilgisayar destekli Türkçe dilsel-bilişsel testlerin geliştirilmesi ve nöroteknolojik ölçümler

Okul çağında yaşanan öğrenme güçlükleri, okuma-yazma ve/veya matematik gibi alanlarda yaşanan akademik güçlüklerle ilişkilendirilir. Okuma-yazma becerilerinin edinimi, okulöncesi yıllarda harf ve ses tanımayla başlar; okullaşma ile birlikte kelime okuma, sonrasında okuduğunu anlama ve karmaşık metinleri analiz etme, öğrenilen bilgileri birleştirme ve çıkarımlar yapma gibi becerilere evrilir. Matematik alanında ise sayı ve sembolleri tanıma, okuma-yazma, kavramsallaştırma, matematiksel işlemleri anlama ve işlemler arasında bağlantı kurma gibi temel beceriler sıralanabilir.

Alanyazında yapılan çalışmalar, zihinsel, işitsel ya da görsel herhangi bir yetersizlik bulunmamasına rağmen, çocukların %5-15’inin okuma, %5-7’sinin ise matematik öğreniminde zorluk yaşadığını göstermektedir. Bazı çocuklarda hem okuma-yazma güçlüğü hem de matematik güçlüğü bir arada görülebilir; matematiğin temel ilkelerini kavrayamamış ve okumayı yeterince öğrenememiş çocukların, gelecekte akademik başarısızlık riski altında oldukları ve eğitimlerine devam ederken akranlarının oldukça gerisinde kalabilecekleri, çeşitli araştırmalar tarafından ortaya konmuştur.

Okuma-yazma ve matematik, aynı anda birçok algısal, dilsel ve bilişsel becerilerin kullanımını gerektiren oldukça karmaşık nöropsikolojik süreçler içermektedir. Batılı alanyazında, okuma-yazma ve matematik öğrenme güçlüklerine ilişkin kapsamlı kuramsal modeller ve tanı araçları geliştirilmiş olmasına karşın, Türkçenin özgün yapısal özelliklerini dikkate alan bilimsel çalışmalar ve ölçme-değerlendirme araçlarının oldukça sınırlı olduğu görülmektedir.

TÜBİTAK tarafından desteklenen Nörolojik Çözümler Platformu’nun 13. alt projesi olan “Okul çağı çocuklarında okuma ve matematik temelli öğrenme güçlüklerinin değerlendirilmesinde nöroteknolojik ölçümler ve bilgisayar destekli Türkçe dilsel-bilişsel ölçüm araçlarının geliştirilmesi” başlıklı proje kapsamında, dilsel, bilişsel ve nöropsikolojik boyutları temel alan kapsamlı bir yaklaşım benimsenerek, okuma-yazma ve matematik güçlüklerini tanılamaya yönelik Türkçeye özgü geçerli ve güvenilir ölçüm araçlarının geliştirilmesi ve mobil teknolojilerin entegrasyonu ile test uygulaması, tanılama ve izleme süreçlerinin standardize edilmesi amaçlanmaktadır. Projenin en özgün özelliklerinden biri, okuma ve matematik görevleri sırasında çocukların göz hareketleri ve beyin aktivasyon örüntülerinin izlenmesiyle, bu alanlardaki bilişsel süreçlerin nesnel göstergelerle analiz edilmesidir.

Projenin Öngörülen Bilimsel ve Toplumsal Katkıları:

  1. Türkçe konuşan bireyler için geliştirilecek eğitsel tanı testleri ile okuma ve matematik alanlarındaki öğrenme güçlüklerinin erken dönemde belirlenmesine ve bireye özgü müdahale programlarının planlanmasına katkı sağlanacaktır.
  2. Normal gelişim gösteren çocuklar ile öğrenme güçlüğü yaşayan çocukların göz hareketleri ve beyin aktivite verileri karşılaştırılarak, bu güçlüklerin altında yatan nörobilişsel mekanizmaların daha derinlemesine anlaşılması sağlanacaktır.
  3. Türkçeye özgü okuma süreçlerini ortaya koyan kuramsal modellerin geliştirilmesine katkıda bulunularak hem öğretim programları hem de müdahale yaklaşımları bilimsel temellere dayandırılabilecektir.
  4. Mobil destekli akademik başarı testleri ile tanılama ve izleme süreçleri daha yaygın, erişilebilir ve sürdürülebilir bir biçimde uygulanabilecektir.

Bu proje, Türkçe konuşan çocukların öğrenme güçlüklerinin değerlendirilmesine yönelik kapsamlı bir altyapı oluşturmayı ve bilimsel bilgi üretimine özgün katkılar sunmayı hedefleyen yenilikçi ve öncü bir çalışmadır.

Hedef çıktılar

  1. T-KOMABAT: Türkçe Kapsayıcı Okuma Matematik Bilişsel Akademik Testler
    1. Okuma-Yazma Testleri
      1. Ses farkındalığı
      2. Hızlı isimlendirme
      3. Kelime okuma
      4. Yazım bilgisi (Yazı yazma ve noktalama işaretleri)
      5. Yazı yazma örnekleri
      6. Morfolojik bilgi
      7. Okuma akıcılığı 
      8. Okuduğunu anlama
      9. Sözcük bilgisi
    2. Matematik Testleri
      1. Sayı doğrusu (Number line)
      2. Sayı kümeleri (Number set)
    3. Bilişsel Testler
      1. Çalışma belleği
      2. Yönergeleri anlama
      3. İşlemleme hızı
  2. Android tabanlı T-KOMABAT mobil uygulaması.
  3. T-KOMABAT görevlerine bağlı göz harekleri ve EEG sinyal örüntülerinin belirlenmesi.
  4. Türkçede normal gelişim gösteren çocuklarda okuma ve matematik gelişiminin dilsel, bilişsel ve nörolojik açılardan incelenmesi ve öğretmenleri tarafından okuma güçlüğü yaşadığı tespit edilen öğrencilerin verileriyle karşılaştırılması.
  5. Bulgular ışığında Türkçede okuma-yazma ve matematik müfredatının ve müdahale programlarının değerlendirilmesi ve öneriler sunulması.

Proje Ekibi

Proje ekibinde Boğaziçi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi’nden araştırmacılar, uzmanlar ve asistanlar yer almaktadır.

Okuma-Yazma ve Dil Testleri Geliştirme

Prof. Gülcan Erçetin
Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Eğitimi Bölümü

Prof. Belma Haznedar
Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Eğitimi Bölümü

Dr. Nalan Babür
Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Temel Eğitim Bölümü

Dr. Elifcan Öztekin
Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Eğitimi Bölümü

Dr. Mehtap Güven Çoban
Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Eğitimi Bölümü

Didem Özerman
Uzman Psikolojik Danışman

Bilişsel ve Klinik Test Geliştirme

Prof. Ferhunde Öktem
Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü

Doç. Dr. Sait Uluç
Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü

Nörofizyolojik Ölçümler

Prof. Ahmet Ademoğlu
Boğaziçi Üniversitesi, Biyomedikal Mühendisliği Enstitüsü

Dr. Pınar Özbay
Boğaziçi Üniversitesi, Biyomedikal Mühendisliği Enstitüsü

Proje Asistanları

Gülçin Bozkurt Yılmaz, Hacettepe Üniversitesi, Klinik Psikoloji, Yüksek Lisans

Alireza Rahmanian, Boğaziçi Üniversitesi, Bilişsel Bilimler, Yüksek Lisans

Ulaş Kartal, Boğaziçi Üniversitesi, İngiliz Dili Eğitimi, Yüksek Lisans

Elçin Bal, Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Lisans

Elif Nisa Keleş, Boğaziçi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Lisans